Zając szarak (łac. Lepus europaeus)

ZAJĄC SZARAK (łac. Lepus europaeus):

Samiec: gach lub kot.

Samica: zajęczyca lub kocica ew. kopyra.

Młode: kocię.

Należy do rzędu zajęczaków, rodziny zającowatych, rodzaju Lepus.

Długość ciała wynosi do 70 cm, ogona (czyli omyka) około 10 cm, a waga w przedziale 3-5,5 kg.
Ubarwienie sierści, którą nazywamy turzycą, jest szarobrązowe, a po bokach rudawe. Biały jest spód ciała i ogon, natomiast uszy (słuchy) długie, które są na końcach czarno zabarwione – tak jak górna część omyka. Tu warto wspomnieć o tym, że długość słuchów przekracza rozmiar głowy. Warto o tym zapamiętać, ponieważ to może nam się przydać przy rozróżnianiu szaraka od dzikiego królika, ponieważ dziki królik nigdy nie ma uszy większych od swojej głowy i ich końcówki nie są czarne. Dorosły osobnik ma 28 stałych zębów. Ich wzór: 2 0 3 3 / 1 0 3 2. Czy możemy odróżnić płeć zajęcy? Odróżnienie płci żywych zajęcy jest niemożliwe. Dopiero po odstrzale możemy określić płeć zajęcy na podstawie oględzin narządów płciowych.

W naszym pięknym języku łowieckim używamy też wiele innych określeń odnoszących się do szaraka, a mianowicie takich, jak: ślepak, skotak, koszlon, korpal, kusy, wacho, filip czy śpioch. Zające urodzone wiosną nazywane są marczakami, zaś jesienią wrześniakami tudzież nazimkami. Używając określenia poluch, mamy na myśli zająca, który lubi przebywać na polu. Zające chycają (poruszają się w podskokach) lub ćmią (przebywają poza zasięgiem strzału) podczas wolnego przemieszczania się – wtedy pozostawiają ścieżkę, która jest bardzo widoczna po ponowie (świeżym śniegu), kicają w czasie żerowania, często tez kołkują (przystawanie biegnącego zająca i obserwowanie otoczenia), gdy wracają do kopna, natomiast przed kotlinką stosują kominek (wysoki odskok w bok od linii własnego tropu), który daje zmylenie drapieżnikom podążającym ich tropom. Podczas obserwacji okolicy stają słupka, czyli słupkują poprzez przysiadanie na tylnych skokach (nogach – kończynach). Mówiąc o zającu „defilator” mamy na myśli chybkiego (zwinnego i szybkiego) zająca poruszającego się wzdłuż linii myśliwych. Bieg zająca to pomykanie.
Niezwykłe sceny można zaobserwować w okresie godowym, nazywanym parkotami. Zające, a dokładniej gachy urządzają wtedy gonitwy weselne oraz bójki. Wyrywają sobie często wzajemnie turzycę (sierść) z kożucha (futra). Wtedy też występuje parkocenie, czyli przejawianie wobec siebie popędu płciowego i odbywanie godów (kopulowanie). Podczas parkotów, zające wydają głos zwany muskaniem.

Na obszarach, gdzie występują zające, podajemy gryzawki i miotełki solne. Są to paliki lub wiązki młodych pędów z drewna liściastego (wierzby, topoli oraz np. malin i jeżyn) nasączone solą z minerałami do obgryzania zimową porą.
Zając lubi otwarte przestrzenie: łąki, pola uprawne. Lubi wygrzewać się w słońcu i kąpać w piasku, bardzo dba o higienę: wylizuje uszy i przednie łapki, którymi czyści głowę a na końcu całe ciało. Ma doskonale rozwinięte zmysły słuchu (uszy – słuchy), węchu, dotyku, smaku, wzrok (oczy – patry, bałuchy, trzeszcze, gały, blaski) niezbyt ostry i służy głównie do rejestrowania ruchu niż do rozpoznawania obiektów nieruchomych.

Podczas wyczucia zagrożenia przez drapieżniki, kot kipi, czyli pędzi przed siebie uciekając panicznie. W momencie, gdy zostaje dopadnięty przez drapieżnika – kniazi (kniazienie – głos wydawany w chwili zagrożenia i bólu). Tutaj warto wspomnieć, że podczas polowań na drapieżniki, a w szczególności lisy, stosuje się wabiki emitujące głos, dokładniej „kniazienie zająca”.

Niegdyś na zające polowano indywidualnie, ale obecnie można polować tylko i wyłącznie zbiorowo. Nie polujemy również ławą i w kotły. Nawet śrut wykorzystywany do polowań na zające ma przydzieloną nazwę w gwarze – zajęczak. O dziczyźnie mówi się zajęczyna. Myśliwy preferujący polowania na zające to zajęcarz.

Termin polowań:

od dnia 1 listopada do dnia 31 grudnia, a w drodze odłowu – do dnia 15 stycznia.

Do polowań wykorzystujemy broń gładkolufową: jednorurkę, dubeltówkę, bok lub dryling. Uprawnienia jakie musimy posiadać to podstawowe.

Ciekawostki:

– w tradycji zając jest synonimem tchórza (tchórzliwy jak zając, zajęcze serce) lub odzwierciedleniem tchórza określając szybkiego i zwinnego (chybki jak zając), a zarazem jednym z symboli świąt wielkanocnych,
– obecnie zajęcy jest w Polsce bardzo mało, a główną przyczyną zmniejszenia się ich liczebności są choroby (pasożyty: zewnętrzne jak kleszcze, wszy i pchły zajęcze oraz wewnętrzne jakimi są nicienie i płazieńce), ale też duża liczebność lisów, które na nie polują,
– robi skoki długości 2,5 m i stosuje uniki,
– jest raczej jedynym gatunkiem łownym, któremu jest przypisane tak wiele określeń w języku łowieckim,
– poruszając się, kończyny tylne stawia przed przednimi.

Fotografia dzięki uprzejmości Pani Katarzyny Lewańskiej-Tukaj, której dziękuję za wyrażenie zgody na publikowanie zdjęć w swoich artykułach 🙂

Zdjęcia szaraka:

Pozdrawiam serdecznie – Darz Bór!
Daniel Pawłowski

Dodaj komentarz