Sarna a Jeleń.

Witam Was z łowieckim akcentem Darz Bór!

Dziś zapraszam Was na artykuł o sarnie i jeleniu. W artykule na samym końcu znajdziecie również kilka zdjęć odnoszących się do wyrobów z poroża.

Wielu ludzi wciąż myśli, że sarna to żona jelenia… My jednak takiego błędu popełnić nie możemy… Przedstawiam Wam krótki, a zarazem z przydatnymi informacjami opis.
Sarna i jeleń to dwa odrębne gatunki zwierząt z rodziny jeleniowatych.

SARNA (łac. Capreolus capreolus):

Sarna samica to: koza bądź siuta.
Sarna samiec to: kozioł, rogacz czy też sarniak.
Młode sarny to: koźlęta czyli tzw. koźlaki.

Sarny należą do rzędu parzystokopytnych, rodziny jeleniowatych, rodzaju Capreolus.
Okres godowy saren to ruja, która trwa w lipcu i sierpniu. Dodatkowa ruja trwa w listopadzie i grudniu (tzw. poboczna). Wtedy też słyszymy specyficzny głos kóz zwany mikotaniem. Głos ten służy przede wszystkim do zwabiania rogaczy. Kiedy rogacze są zaniepokojone, wówczas wydają głos zwany w języku łowieckim szczekaniem bądź oszczekiem.


(Na powyższym zdjęciu koza i kozioł w czasie rui)

(Na powyższym zdjęciu sarnina rodzina – dorosłe z koźlętami)

Kozły noszą na głowie poroże zwane parostkami, które przybierają różne kształty, np. w pierwszym roku mogą przybrać formę guzików. Z biegiem lat przybierają formę szpicaków, widłaków, szóstaków, ósmaków. Zdarzają się również parostki w formie dziesiątaka, ale je zaliczamy już do naprawdę wyjątków. Taką najczęstszą ze spotykanych form parostków to szóstak mający po trzy gałązki na tyce. Zdarzają się również wyjątki wśród kozłów, których nazywamy myłkusami. Nazywamy je tak dlatego, że ich forma poroża nabiera specyficznych a zarazem naprawdę wyjątkowych kształtów np. w formie peruki (tzw. perukarz), baranich rogów, korkociągu. Formy poroża rogaczy zostały również ujęte poniżej w symbolach.


(Na zdjęciu widzimy myłkusa)

Sarny żyją w grupach, stadach, które fachowo określamy rudlami. Na terenach leśnych możemy spotkać osobniki skupione po kilka sztuk, natomiast na obszarach polnych tworzą rudle z kilkunastu a niekiedy złożone z kilkudziesięciu osobników – saren, rogaczy i koźląt.
Wzór zębowy saren: 0 0 3 3 / 3 1 3 3.


(Sarny w rudlu)

Kilka wyjaśnień z języka łowieckiego:
Uszy saren to łyżki, cewkami nazywamy nogi, a ogon to kwiatek bądź bukiet. Często pojawia się lustro, zwierciadło, naleśnik czy też talerz pięknie ukazujący się na zadzie saren. Fartuszkiem nazywamy pęk dłuższych włosów na narządzie rodnym samicy, a pędzlem określamy pęk dłuższych włosów na narządzie rodnym samca.

Ciekawostką w rozpoznawaniu saren jest również fakt, że sarna jest najmniejszym przedstawicielem rodziny jeleniowatych w Polsce. Długość jej ciała wynosi około 90-120 cm, wysokość w kłębie 60-80 cm, a masa ciała 15-25 kg. Suknia (czyli sierść zwierzyny czworonożnej – płowej, dzików i muflonów) letnia ma kolor rdzawy, a zimowa szaropopielaty – płowy. Zmiana sukni następuje dwa razy w roku – z zimowej na letnią od kwietnia do maja, a z letniej na zimową od września do października. Tutaj należy podkreślić fakt, że wszystkie osobniki są do siebie bardzo podobne, ponieważ ubarwienie u sarny wykazuje bardzo małą zmienność osobniczą.


(Suknia letnia)

(Suknia zimowa)

Poniżej podaję kilka symboli wg kryteriów PZŁ:
G – guzikarz;
M – myłkus;
P – perukarz;
R – rogacz;
SP – szpicak;
SY – szydlarz;
W – widłak;
WN – widłak nieregularny;
WR – widłak regularny;
WT – wielotykowiec.

Na sarny polujemy w następujących terminach:
a) kozły – od dnia 11 maja do dnia 30 września,
b) kozy i koźlęta – od dnia 1 października do dnia 15 stycznia.

 

JELEŃ (łac. Cervus elaphus):

Samica jelenia to: łania.
Samiec jeleń to: byk.
Młode jelenia to: cielęta.

Jelenie należą do rzędu parzystokopytnych, rodziny jeleniowatych, rodzaju Cervus.
Okres godowy jeleni to rykowisko, które odbywa się we wrześniu i trwa około czterech tygodni. W okresie tym nie mogą nas zdziwić donośne głosy (ryki) słyszane w lesie, na łąkach, polach … W tym czasie byki, dojrzałe byki, gromadzą wokół siebie chmary łań. Są one przez nich strzeżone. Uwagę należy zwrócić na to, że te stare jelenie gromadzą później coraz mniej łań. Często zdarza się, że towarzyszą im trzy, dwie a nawet jedna. Nie mogą nas też zdziwić odgłosy przypominające łamanie gałęzi, ponieważ trwają wtedy walki byków, które rywalizując i chcąc zdobyć panowanie nad chmarą, stykają się swoimi wieńcami, bo byki, które nie zdobyły swoich chmar, chcą za wszelką cenę odebrać i zarazem zdobyć panowanie nad daną chmarą, by brać udział w rozrodzie. Tuż przed samym rykowiskiem jelenie byki intensywnie żerują, wzbogacając swój organizm, by przez cały okres godów zachować siłę, ponieważ w okresie rykowiska byki nie pobierają pożywienia, tylko skupiają się na pilnowaniu własnej chmary. Po całym spektaklu, który trwa przez kilka tygodni, byki stadne odłączają się od chmar, by zaszyć się w swoich ostojach i odzyskać utraconą kondycję, masę i tkankę tłuszczową poprzez ponowne, intensywne żerowanie.

Jelenie byki noszą na głowie poroże zwane wieńcem, które dzielimy na tykę lewą i prawą. Poroże jeleni jest sporo większe od parostków kozłów (saren). Przybiera różne formy, które zostały ujęte poniżej w symbolach.
Jelenie szlachetne możemy spotkać wszędzie tam, gdzie występują duże kompleksy leśne, którymi przemierzają ciągnąc utartymi szlakami i przesmykami.


(Poroże, wieniec byka jeszcze w scypule)

(Poroże, wieniec byka już rozwinięte – bez scypułu)

Długość ciała dochodzi do 230 cm, wysokość w kłębie 120-140 cm, a waga do 250 kg. Z rodziny jeleniowatych jest na drugiej pozycji co do wielkości. W Polsce jednak niezbyt często spotykamy tak maksymalne rozmiarowo osobniki – średnia masa tuszy byka to około 130-140 kg, a łani 70-80 kg. Jeleń ma łącznie 34 zęby o wzorze: 0 1 3 3 / 3 1 3 3. Suknia jelenia latem ma barwę rdzawobrunatną, a zimą płową. Okrywę włosową zmienia dwa razy w roku – zmiana sukni z zimowej na letnią przypada na kwiecień/maj, a letniej na zimową – na przełomie września i października.


(Suknia letnia)

Symbole:
G – guzikarz;
J – jeleń byk;
JK – jednostronnie koronny;
M – myłkus;
NK – niekoronny;
OK – obustronnie koronny;
P – perukarz;
SK – szpicak koronny;
SP – szpicak;
SY – szydlarz;
W – widłak;
WN – widłak nieregularny;
WR – widłak regularny;
WT – wielotykowiec.

Na jelenie polujemy:
a) byki – od dnia 21 sierpnia do końca lutego,
b) łanie – od dnia 1 września do dnia 15 stycznia,
c) cielęta – od dnia 1 września do końca lutego.

Polujemy indywidualnie lub zbiorowo. W okresie rykowiska doświadczeni łowcy używają swojego talentu – wabienia – przy pomocy np. muszli trytona, tub, rogu bawołego. Używamy do tego broni o lufach gwintowanych: sztucer, ekspres, kniejówka, dryling. Aby polować na łanie i cielęta trzeba posiadać uprawnienia podstawowe, zaś przy polowaniu na byki – selekcjonerskie. Trofeum stanowi wieniec, grandle, skóra, medalion i kostka św. Huberta. Grandle możemy wykorzystać na ozdoby czy też dodatki do biżuterii myśliwskiej.

Zdjęcia saren:

 
   

Zdjęcia jeleni:

 
 

Powyższe fotografie zostały opublikowane dzięki uprzejmości i wyrażonej zgody Pani Katarzyny Lewańskiej-Tukaj.

Pozdrawiam – Darz Bór!
Daniel Pawłowski

 

Dodaj komentarz